Współczesna technika leczenia zaćmy - soczewki wewnątrzgałkowe
(IOL - intraocular lenses)

Współczesny zabieg chirurgiczny usunięcia zaćmy polega na zastąpieniu zmętniałej soczewki własnej sztuczną soczewką wewnątrzgałkową ( ang.: intraocular lens - IOL). Soczewki wewnątrzgałkowe stanowią wysoce zaawansowaną technologię - zarówno pod względem mocy korekcyjnej, jak i jakości zapewnianego przez nie widzenia. Obecnie dostępnych jest wiele różnych typów soczewek wewnątrzgałkowych umożliwiających prawidłowe widzenie na jednym, dwóch lub wszystkich trzech zakresach odległości:

  • Bliży: około 40 cm (czytanie)
  • Odległości pośredniej: około 80 cm (praca przy komputerze)
  • Dali: odległości powyżej 100 cm (orientacja przestrzenna)

  

Soczewki wewnątrzgałkowe mogą symulować właściwości refrakcyjne naturalnej soczewki. Nie mają jednak zdolności akomodacji. Dostępne są zaawansowane soczewki wewnątrzgałkowe spełniające indywidualne wymagania pacjentów. Zależnie od projektu, takie soczewki mogą zapewniać dodatkowe korzyści, takie jak lepszy kontrast widzenia.

Soczewki wewnątrzgałkowe są zwykle wykonane z miękkiego, syntetycznego i wykazującego zgodność biologiczną materiału. Typowa IOL ma średnicę od 11 do 13 mm. Grubość soczewki może być różna, zależnie od jej mocy refrakcyjnej. Moc korekcyjna soczewki jest wyliczana indywidualnie i może być różna dla każdego oka. IOL jest przeźroczysta i nie jest ani widoczna, ani wyczuwalna w oku.

[rzeczywista wielkość IOL w porównaniu z migdałem]

 

Różne typy soczewek wewnątrzgałkowych

Obecnie dostępne są różne typy soczewek wewnątrzgałkowych. Ogólnie, rozróżnia się standardowe i zaawansowane soczewki wewnątrzgałkowe. Te drugie określa się także soczewkami klasy premium.

Standardowe soczewki wewnątrzgałkowe są najczęściej stosowanymi soczewkami w leczeniu zaćmy. Mają one jeden punkt ogniskowania i mogą poprawiać widzenie dali lub bliży. Soczewki te określa się mianem soczewek jednoogniskowych. Aby dobrze widzieć na inne odległości, pacjent musi w dalszym ciągu stosować okulary.

Zaawansowane IOL to soczewki zapewniające dodatkowe korzyści, poza leczeniem zaćmy. Dają one możliwość mniejszego uzależnienia od okularów przy wykonywaniu różnych czynności. Do zaawansowanych IOL należą tzw. soczewki wieloogniskowe, soczewki EDoF (zwiększona głębia ostrości - ang. Extended Depth of Focus) oraz soczewki z dodatkowymi funkcjami, np. soczewki asferyczne lub cylindryczne.

Wieloogniskowe soczewki wewnątrzgałkowe mają dwa lub trzy punkty ogniskowania i przywracają ostre widzenie na więcej niż jedną odległość, dając pacjentowi możliwość uniezależnienia się od okularów. Do soczewek wieloogniskowych należą dwuogniskowe i trójogniskowe IOL, przy czym te ostatnie są wynikiem zastosowania najbardziej zaawansowanej technologii. Trójogniskowe IOL zapewniają najwyższy poziom niezależności od okularów, umożliwiając pacjentom ostre widzenie na wszystkie odległości, bez konieczności zakładania szkieł.

Soczewki wewnątrzgałkowe EDoF także zapewniają wysoki poziom niezależności od okularów, jednocześnie powodując mniej niepożądanych skutków ubocznych dla widzenia w nocy, w porównaniu z soczewkami wieloogniskowymi.

Dodatkowe funkcje zaawansowanych IOL, takie jak funkcja asferyczna lub cylindryczna, umożliwiają korekcję występujących wcześniej zaburzeń wzroku, np. astygmatyzmu, a także niektórych zakłóceń powodowanych przez objawy fotooptyczne. Dzięki specjalnemu projektowi części optycznej, soczewki te mogą zwiększać wrażliwość na kontrast i podnosić ogólną jakość obrazu.

Zaawansowane IOL umożliwiają pacjentom zmniejszenie ich uzależnienia od okularów i stanowią dobrą opcję dla pacjentów prowadzących aktywny tryb życia, a także dla osób oczekujących mniejszego skrępowania koniecznością stosowania okularów. Ponieważ to, co zapewniają pacjentowi stanowi dodatkową korzyść, leczenie zaćmy z zastosowaniem soczewek klasy premium może nie być refundowane z ubezpieczenia zdrowotnego - zależnie od kraju, w którym mieszka pacjent.  

Charakterystyka soczewek wieloogniskowych: IOL trójogniskowe

Dobre widzenia na wszystkie odległości

Soczewki trójogniskowe są najbardziej zaawansowanymi soczewkami wewnątrzgałkowymi (IOL) spośród obecnie dostępnych. Zapewniają dobre i jednoczesne widzenie bliży, dali i odległości pośrednich. Ich zadaniem jest zapewnienie wysokiego stopnia niezależności od okularów pacjentom prowadzącym aktywny tryb życia i pragnącym radzić sobie bez nich.

Jak działają soczewki trójogniskowe?

Soczewki trójogniskowe załamują światło odbite od obiektów znajdujących się w bliskiej, średniej i dalekiej odległości od oka, i ogniskują je w jednym punkcie na siatkówce. Umożliwia to zogniskowanie ostrości jednocześnie na różnych odległościach, zapewniając ostre widzenie bliży, dali i odległości pośredniej przy zastosowaniu pojedynczej soczewki. Te nowoczesne soczewki wewnątrzgałkowe zmniejszają lub całkowicie eliminują konieczność stosowania okularów lub soczewek kontaktowych. Podobnie jak w przypadku doboru okularów, soczewka wewnątrzgałkowa jest dostosowywana do indywidualnych potrzeb pacjenta, zapewniając mu możliwie jak najlepszą ostrość widzenia.

 

 

Soczewki trójogniskowe w codziennym życiu

W przeciwieństwie do soczewek jednoogniskowych i dwuogniskowych, soczewki trójogniskowe zapewniają także wygodę ostrego widzenia na odległość pośrednią, co ma duże znaczenie dla wykonywania różnorodnych codziennych czynności, takich jak praca przy komputerze.

Dzięki soczewkom trójogniskowym można wykonywać szereg codziennych czynności bez konieczności zakładania okularów. Do czynności takich mogą należeć:

  • czytanie
  • gotowanie, sprzątanie, prasowanie
  • praca przy komputerze
  • robienie zakupów
  • oglądanie telewizji
  • prowadzenie pojazdu
  • praca w ogródku
  • uprawianie sportów i wykonywanie ćwiczeń

Zalety soczewek trójogniskowych

Najistotniejszą zaletą trójogniskowych soczewek wewnątrzgałkowych jest możliwość ostrego widzenia na wszystkie odległości, bez konieczności stosowania okularów.

W rezultacie, wykonując codzienne czynności pacjent może w ogóle nie potrzebować okularów.

Trójogniskowe IOL umożliwiają leczenie wcześniej występujących zaburzeń wzroku, takich jak krótkowzroczność lub dalekowzroczność. Przy zastosowaniu cylindrycznej soczewki trójogniskowej możliwa jest także korekta astygmatyzmu.

Trójogniskowe soczewki wewnątrzgałkowe są także skutecznym rozwiązaniem w leczeniu zmian widzenia związanych z wiekiem, takich jak starczowzroczność, dotykająca niemal wszystkich ludzi w wieku powyżej 40 lat. Poddając się leczeniu zaćmy z zastosowaniem trójogniskowej IOL pacjent może jednocześnie uzyskać korekcję starczowzroczności.

Pokrótce, idealnymi kandydatami do leczenia z zastosowaniem soczewek trójogniskowych są pacjenci, którzy chcieliby całkowicie pozbyć się konieczności noszenia okularów lub soczewek kontaktowych.

Co pacjent powinien wiedzieć?

Podobnie jak w przypadku każdej innowacji, także w tym przypadku są rzeczy, które należy wziąć pod uwagę, dokonując wyboru soczewki trójogniskowej.

W razie występowania niektórych chorób oczu, takich jak jaskra, retinopatia cukrzycowa, cukrzycowy obrzęk plamki, lub zwyrodnienie plamki, pacjent może nie spełniać wymagań dla zastosowania soczewek dwuogniskowych lub trójogniskowych. Choroby te, nawet na wczesnym etapie rozwoju, mogą wykluczać zgodność z soczewkami wewnątrzgałkowymi klasy premium. W przypadku występowania jednej z tych chorób, pacjent powinien omówić ze swoim okulistą alternatywne opcje leczenia.

Objawy fotooptyczne

Jednym z działań ubocznych związanych z wieloogniskowymi IOL jest wyższy stopień występowania zakłóceń widzenia i objawów fotooptycznych (dysfotopsja), powodowanych przez soczewkę ogniskującą światło odbite od przedmiotów znajdujących się w różnorodnych odległościach. Objawami takimi są

  • Olśnienie (ang.: glare) w określonych sytuacjach słabego oświetlenia
  • Pierścienie (ang.: halo) wokół źródeł światła w nocy 

Większość osób posiadających soczewki wieloogniskowe określa te zjawiska jako jedynie umiarkowanie uciążliwe i z czasem przyzwyczaja się do nich. Jednakże, istnieje także wąska grupa pacjentów, którzy nie mogą dostosować się do tego typu soczewek, lub są szczególnie podatni na występujące działania uboczne.

Obniżona wrażliwość na kontrast

Inną konsekwencją wieloogniskowości jest nieco obniżona jakość obrazu. Wynika to z rozszczepiania przez soczewkę światła padającego na siatkówkę, pochodzącego od obiektów znajdujących się w różnej odległości. Tak więc, konieczne jest uwzględnienie niewielkiego pogorszenia jakości obrazu przy zyskaniu wieloogniskowości.

Poddanie się zabiegowi leczenia zaćmy - co się dzieje podczas leczenia?

Chirurgiczne usunięcie zaćmy od wielu lat stanowi bezpieczną i skuteczną metodę leczenia. Jako najczęściej wykonywany zabieg chirurgiczny na świecie, jest leczeniem rutynowym, zwykle przeprowadzanym w warunkach ambulatoryjnych. Zabieg trwa 15 do 30 minut. Przeprowadza się go jednorazowo na jednym oku. Drugie oko poddaje się zabiegowi zwykle w kilka dni lub tygodni później.

Przedstawiamy przewodnik krok po kroku opisujący wszystko, co dzieje się przed i podczas zabiegu: od przygotowania w domu, do opuszczenia sali zabiegowej.

Przygotowania w dniu zabiegu

Jest kilka rzeczy, o których należy pamiętać w dniu zabiegu:

  • Nie należy stosować żadnych balsamów, makijażu, płynu po goleniu ani perfum.
  • Ubrać się w zwykłą i zapewniającą swobodę odzież.
  • Zjeść lekki posiłek nie później niż na pięć godzin przed planowanym rozpoczęciem zabiegu, i zapewnić dobre nawodnienie, dzięki czemu krążenie krwi podczas zabiegu będzie stabilne.
  • Zorganizować sobie transport do domu po zabiegu.

Do sali zabiegowej pacjent zostanie zabrany w pozycji leżącej, na odpowiednim łóżku. Zabieg zwykle nie wymaga stosowania szwów, co sprzyja szybszemu powrotowi do zdrowia. Po krótkiej obserwacji pacjent zostanie wypisany do domu.

Etapy chirurgicznego leczenia zaćmy - czego należy się spodziewać podczas zabiegu ?

1. Pomiary

Po pierwsze, na kilka dni lub tygodni przed zabiegiem, oko jest precyzyjnie mierzone, aby obliczyć prawidłową moc optyczną, jaką będzie musiała mieć soczewka wewnątrzgałkowa.

 

 

2. Znieczulenie

Bezpośrednio przed zabiegiem pacjent otrzyma zastrzyk lub środek znieczulający w kroplach. Jego celem jest znieczulenie oka i zapewnienie bezbolesnego przebiegu zabiegu chirurgicznego. Aby nie dopuścić do mrugania podczas zabiegu, założone zostanie urządzenie podtrzymujące powiekę. Następnie, powieki i skóra wokół oczu zostaną zdezynfekowane.

 

 

3. Nacięcie rogówki

Chirurg wykona małe nacięcie rogówki, o długości około 2 mm. Przez nie soczewka wewnątrzgałkowa zostanie wsunięta do oka.

 

 

4. Ochrona oka wewnętrznego

Dla ochrony oka, dzięki pomocniczym strukturom wewnątrzgałkowym tworzy się przestrzeń dla narzędzi chirurgicznych. Do oka wstrzykuje się galaretowatą substancję noszącą nazwę preparatu wiskoelastycznego (ang.: Ophthalmic Viscosurgical Device - OVD). OVD ma za zadanie ochronę śródbłonka rogówki oraz innych tkanek podczas zabiegu, poprzez minimalizację interakcji pomiędzy tkankami a instrumentami chirurgicznymi.

 

 

 5. Otwarcie torebki w celu wprowadzenia soczewki

Posługując się cienkim skalpelem, chirurg wycina mały otwór w torebce, w której znajduje się naturalna soczewka.

 

 

6. Emulsyfikacja soczewki

Zmieniona przez zaćmę soczewka jest zmiękczana i rozdrabniana przy użyciu małego urządzenia emitującego ultradźwięki o wysokiej częstotliwości, określanego mianem końcówki rozdrabniającej. Soczewkę usuwa się z oka używając delikatnego podciśnienia.

 

 

7. Wprowadzenie IOL

Następnie, starannie umieszcza się soczewkę wewnątrzgałkową w torebce, w miejscu, gdzie do tej pory znajdowała się naturalna soczewka. Nacięcia oka goją się samoistnie.

 

 

8. Ochrona oka po zabiegu

Chirurg zakłada na oko ochronny opatrunek.

 

Rekonwalescencja po zabiegu usunięcia zaćmy jest względnie krótka - może trwać kilka dni, lecz także do miesiąca. Jest to kwestia bardzo indywidualna. Pacjent bezpośrednio po zabiegu może zauważyć znaczną poprawę wzroku. Jednakże, możliwe jest także doświadczenie zamazanego obrazu oraz odczuwanie dyskomfortu. Dostosowanie się oka do nowych warunków i poprawa jakości wzroku może zająć kilka dni. Soczewki dwuogniskowe i trójogniskowe zwykle wymagają dłuższego czasu przyzwyczajania, i do chwili pełnej poprawy wzroku może upłynąć kilka tygodni lub miesięcy.

Aby zapewnić optymalną rekonwalescencję należy dokładnie przestrzegać zaleceń lekarskich dotyczących ochrony oka po zabiegu, a także zgłaszać się na ustalone wizyty kontrolne.

 

Pierwsze kroki po zabiegu

Oto instrukcje dotyczące okresu po zabiegu leczenia zaćmy:

  • Osoba towarzysząca powinna odwieźć pacjenta do domu.
  • Należy spróbować zdrzemnąć się, aby oczy mogły przez dłuższy czas być zamknięte i wypoczywać.
  • Nie wolno trzeć oczu, jeśli pojawi się swędzenie.
  • W razie wystąpienia niewygody lub lekkiego bólu, należy zwrócić się do lekarza z prośbą o przepisanie kropli do oczu, lub zastosować dostępny bez recepty lek przeciwbólowy.
  • Podczas wizyty kontrolnej po zabiegu należy szczegółowo opisać lekarzowi wszelkie występujące objawy.

Bezpośrednio po zabiegu

Po zabiegu na oko założony zostanie opatrunek lub inny rodzaj ochronnej przesłony. Należy go nosić przez kilka dni. Lekarz może także przepisać krople do oczu lub inne leki zapobiegające infekcji i kontrolujące ciśnienie wewnątrzgałkowe. Leki te należy stosować dokładnie według zaleceń lekarza. 

Relaks służy szybkiej rekonwalescencji

Lekarz może zalecić odpoczynek i unikanie takich czynności, jak schylanie się, podnoszenie przedmiotów lub ćwiczenia fizyczne, a także oszczędzanie oczu przez kilka tygodni. Należy unikać tarcia oczu oraz wywierania na nie dodatkowego nacisku, tak jak np. przy kichaniu. W ciągu pierwszego tygodnia po zabiegu należy unikać pływania i gorących kąpieli, aby zmniejszyć ryzyko infekcji. Ponadto, należy chronić oczy przed podrażnieniem, np. przez brud, kurz i wiatr, a także nie myć w tym okresie włosów.

Praca przy komputerze lub oglądanie telewizji przez krótki okres czasu mogą być możliwe już w kilka godzin po zabiegu. Jednakże, przez kilka pierwszych dni po zabiegu nie należy czytać ani wykonywać innych czynności nadwerężających oczy.

Badania kontrolne

Zwykle lekarz będzie chciał skontrolować stan oka w 24 godziny po zabiegu. Kontrola obejmie badanie wzroku i ciśnienie wewnątrzgałkowe. Przekazane zostaną wskazówki dotyczące stosowania kropel do oczu. Bezpośrednio po zabiegu wzrok może być rozmyty, lecz będzie ulegał stałej poprawie w ciągu pierwszych dni po leczeniu chirurgicznym.

Na kolejne tygodnie zaplanowane zostaną zwykle kolejne wizyty kontrolne, których celem będzie kontrolowanie procesu rekonwalescencji, aż do chwili pełnej stabilizacji wzroku. Zależnie od typu soczewki wewnątrzgałkowej, w pierwszym miesiącu po zabiegu odbywa się zwykle od jednej do czterech wizyt kontrolnych. Na końcową wizytę kontrolną pacjent zgłasza się w terminie około miesiąca po zabiegu leczenia zaćmy.  

Regularne badania

Po zakończeniu cyklu badań kontrolnych, pacjent powinien się już jedynie zgłaszać na okresowe badania okulistyczne, podobnie jak było to w okresie przed zabiegiem.

Jeśli konieczne jest usunięcie zaćmy obu oczu, po wykonaniu zabiegu na jednym oku chirurg odczeka kilka dni lub nawet do dwóch tygodni, i przeprowadzi analogiczny zabieg na drugim oku, kiedy pierwsze odzyska sprawność.

Jeśli po wykonaniu zabiegu w dalszym ciągu konieczne jest stosowanie okularów, powinny one zostać przepisane nie wcześniej niż cztery do sześciu tygodni po zabiegu.

W następujących przypadkach należy poinformować lekarza:

  • wystąpienie silnego bólu oka
  • ponowne pojawienie się zaczerwienienia oka
  • niezwykły ból głowy lub nudności
  • znaczne pogorszenie wzroku
  • błyski światła lub znaczny wzrost ilości mętów w oku

Powikłania związane z zabiegiem chirurgicznego leczenia zaćmy

Potencjalne ryzyko i działania uboczne:

Chirurgiczny zabieg leczenia zaćmy jest dobrze udokumentowaną i opracowaną procedurą, uznawaną za bezpieczną i nie obciążającą dla organizmu. Większość pacjentów decyduje się na poddanie zabiegowi chirurgicznego leczenia zaćmy z następujących powodów:

  • poprawa wzroku
  • większa niezależność życiowa
  • złagodzenie lęku przed utratą wzroku

Jednakże, jak każdy zabieg chirurgiczny, także operacja usunięcia zaćmy nie jest wolna od ryzyka i działań ubocznych. Lekarz okulista przekaże informacje dotyczące ryzyka, a także podejmie decyzję, czy pacjent kwalifikuje się do chirurgicznego leczenia zaćmy.

Ogólne ryzyko i powikłania

Chirurgiczne leczenie zaćmy jest jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów. Wielu chirurgów specjalizujących się w tego typu leczeniu wykonało już kilka tysięcy zabiegów. Wybór doświadczonego chirurga ma wpływ na pozytywny wynik leczenia i zapewnia większy spokój pacjenta.

Zgodnie z przeprowadzonymi badaniami, 95% dorosłych pacjentów jest zadowolonych z wyników przeprowadzonego zabiegu usunięcia zaćmy.

Podobnie jak w przypadku innych zabiegów chirurgicznych, do potencjalnych działań ubocznych należą: ból, infekcja i obrzęk. Poważne powikłania związane z zabiegiem chirurgicznego leczenia zaćmy zdarzają się bardzo rzadko. Nawet w przypadku ich wystąpienia, większość można z powodzeniem leczyć farmakologicznie lub wykonując kolejny zabieg.

Aby ograniczyć ryzyko powikłań po zabiegu leczenia zaćmy, pacjent powinien przestrzegać zaleceń lekarza i niezwłocznie zgłaszać niespodziewane objawy. Przed zabiegiem odbędzie się spotkanie pacjenta z chirurgiem i anestezjologiem.

Poniżej przedstawiono niektóre działania uboczne, które mogą wystąpić bezpośrednio po zabiegu chirurgicznego leczenia zaćmy:

Infekcje i pomniejsze powikłania

Istnieje ryzyko infekcji oka po zabiegu leczenia zaćmy. W razie wystąpienia infekcji, konieczne będzie stosowanie kropli do oczu. Należy zgłosić się do okulisty w razie wystąpienia obrzęku oka lub zauważenia innych działań niepożądanych. Inne powikłania związane z zabiegiem chirurgicznego leczenia zaćmy są mniej istotne, i obejmują:

  • obrzęk
  • zwiększone ciśnienie wewnątrzgałkowe
  • opadającą powiekę

Te pomniejsze powikłania zwykle ustępują po zastosowaniu leków i po odpowiednim czasie rekonwalescencji. Pacjent powinien niezwłocznie zgłaszać okuliście wszelkie zauważone zmiany. Lekarz przeprowadzi badanie oka, sprawdzi postęp gojenia się i zadecyduje, czy konieczne jest włączenie leków. 

Zjawiska fotooptyczne po zabiegu

U niektórych pacjentów, bezpośrednio po zabiegu, mogą wystąpić zjawiska fotooptyczne, takie jak olśnienie lub pierścienie wokół źródeł światła. Mogą być one nasilone przede wszystkim przy słabym oświetleniu. Pierścienie (halo) to koła pojawiające się wokół źródeł światła, np. reflektorów samochodowych. Z drugiej strony, olśnienie (glare) to światło wpadające do oka i zakłócające wzrok. To zjawisko częściej występuje w ciągu dnia.

Pojawia się, na przykład, podczas prowadzenia samochodu w nocy lub gdy w mroku zaświeci sztuczne światło. Zjawiska te zwykle ulegają złagodzeniu w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy po zabiegu, ponieważ mózg automatycznie dostosowuje się do soczewki wewnątrzgałkowej i kompensuje ich występowanie. Większość pacjentów nie doświadcza niewygody związanej z występowaniem zjawisk fotooptycznych.

W przypadku zauważenia zjawisk fotooptycznych należy skonsultować się z okulistą, nawet jeśli proces gojenia i rekonwalescencji już się zakończył.

Zmętnienie tylnej torebki soczewki

Zmętnienie tylnej torebki soczewki ( ang.: posterior capsule opacity - PCO) jest jednym z najczęstszych powikłań związanych z zabiegiem chirurgicznego leczenia zaćmy. Jest wynikiem wzrostu i nieprawidłowego namnażania się komórek nabłonka soczewki na torebce soczewki podczas zabiegu leczenia zaćmy. Komórki te migrują do tylnej torebki, a gdy dotrą do osi optycznej, mogą powodować pogorszenie wzroku. Choć czasami PCO określane jest mianem "wtórnej zaćmy", nie jest to zaćma. Raz usunięta zaćma nie nawraca.

Na szczęście, PCO można z łatwością leczyć laserem YAG. Lekarz okulista może wykonać ten zabieg w swoim gabinecie. Zabieg jest bardzo skuteczny, bezbolesny i trwa jedynie kilka minut.

U większości pacjentów wzrok poprawia się w ciągu jednego dnia. W razie słabego wzroku utrzymującego się po zabiegu chirurgicznego leczenia zaćmy, należy zwrócić się do okulisty i omówić dalsze etapy możliwego leczenia.

 

Zobacz też materiał filmowy kliniki okulistyki OFTALMIKA opowiadający o zabiegu usunięcia zaćmy:

 

Polski Klub Presbiopia 21 dziękuje za udostępnione materiały merytoryczne Partnerowi Platformy firmie Carl Zeiss.

Polski Klub Presbiopia 21 dziękuje za udostępnione materiały merytoryczne Klinice Okulistyki OFTALMIKA